De vaststelling van de leeftijd geschiedt aan de hand van een fysiek identiteitsbewijs (zie artikel 1 van de Wet op identificatieplicht (Wid)).
Deze verplichting komt te vervallen indien de koper een persoon betreft die onmiskenbaar de vereiste leeftijd heeft bereikt (artikel 20, tweede lid, onder b, van de Alcoholwet en artikel 8, tweede lid, van de Tabaks- en rookwarenwet), ook wel vergewisplicht genoemd.
Beide wetgevingen zijn de laatste jaren aangepast en ook nu zijn er weer nieuwe toevoegingen aanstaande.
Handhaving: Nederlandser kan het niet…
In 2013 werd de handhaving van de alcoholwet lokaal neergelegd bij de gemeenten en voor de tabakswet landelijk neergelegd bij de NVWA.
Met een aanpassing van de Alcoholwet in 2021 werd het voor gemeenten mogelijk om net als de NVWA gebruik te maken van Mystery Shoppers (loktieners) bij controles.
Daarnaast werden de controles bij alcohol leveringen welke via online bestellingen aangekocht werden overgenomen door de NVWA van de gemeenten,
Vooral de inzet van de loktieners door beide handhavingsorganisaties zijn een “Pain in the Ass” voor vele verkopers. Niets voor niets voelen zij zich uitgelokt…
Maar hoe zit het nou eigenlijk met die handhaving in 2026
12 jaar na de invoering van de leeftijdsgrens van 18 jaar is er nog steeds een verschil in handhaving en optreden van de handhavingsorganistaties.
Leeftijdsgrens Tabak- en rookwarenwet
De verstrekkers van sigaretten en tabak, momenteel tabak/gemak winkels en tankstations, welke gecontroleerd worden door de NVWA, hebben de laatste jaren tal van veranderingen gezien in het handhavingsbeleid. Ook verandering van het aantal verkooppunten (geen verkoop meer in horeca en supermarkten sinds 1 Juli 2024), en de verstrekkers zien een eindpunt tegemoet in 2032 waarbij alleen nog speciale tabakszaken sigaretten en tabak mogen verkopen.
De tabakswet is aangepast waarbij verkoop via tabaksautomaten verboden is net als de verkoop via online kanalen en dienen verkooppunten zich te registreren. Dit om de handhaving “makkelijker” te maken voor de NVWA, en het verkomen van verstrekking aan minderjarigen.
Momenteel worden de verkooppunten welke tabak verkopen streng gecontroleerd door de NVWA die hiervoor meer FTE inzet en deze controles worden uitgevoerd door een inspecteur van de NVWA in combinatie met 16-17 jarige mystery shoppers. Als leeftijdscanner.nl vernemen wij dan ook vanuit de tankstations en tabakszaken een verhoging van het aantal boetes, welke onlangs ook in boetebedrag zijn verhoogd.
Omdat de NVWA feitelijk optreed als de enige handhaver is het handhavingsbeleid de laatste tijd voor de verstrekkers hetzelfde. Wel krijgt men direct een boete bij verkoop/verstrekking aan minderjarigen en worden er geen waarschuwingen meer gegeven.
Leeftijdsgrens Alcoholwet
De verstrekkers van alcohol worden lokaal gecontroleerd door de gemeenten. Nederland telt 342 gemeenten(01-01-2026 CBS) en we zien nogal wat verschillen in handhavingsbeleid tussen de gemeenten, welke allemaal een eigen opgesteld beleid hebben ook wel P&H (Preventie & Handhavingsplan) genoemd.
Met de aanpassing van de alcoholwetgeving in 2021 werd ook de NVWA aangesteld als de handhavende organisatie voor de verstrekkers van alcohol via online kanalen en zal binnenkort de alcoholwet in ieder geval uitgebreid worden met handhaving door de NVWA op de bezorgers van alcohol die via online kanalen wordt besteld.
Ook werd in de aanpassing van de alcoholwet bepaald dat gemeenten Mystery Shoppers bij handhaving en controles mogen inzetten, wat steeds meer gemeenten dan ook vandaag de dag steeds meer toepassen.
Als Leeftijdscanner.nl vernemen wij de laatste tijd dat er steeds meer boetes, onlangs ook verhoogd, worden uitgeschreven voor zowel de vergunde als de niet vergunde verstrekkers van alcohol, waaronder avondwinkels, sportkantines en tal van horeca gelegenheden.
Ondanks de verschillende politieke wisselingen van de regeringen en de daarbij gepaard gaande vertragingen zal de alcoholwet binnenkort aangepast gaan worden.
“Onmiskenbaar” is de valkuil voor de verstrekker van alcohol of tabak
De regel, “Deze verplichting komt te vervallen indien de koper een persoon betreft die omiskenbaar de vereiste leeftijd heeft bereikt“, in de alcohol- als de tabakswet zorgt voor veel problemen bij de verstrekkers.
Niets voor niets dat branche organisaties, waaronder het CBL, KHN, NSO, Bovag, en toenmalig BETA, bij de introductie van de wetgevingen in 2013/2014, aangaande de leeftijdsgrens, hun leden opriepen om van een ieder onder de 25 jaar een ID Bewijs voor de controle van leeftijd te vragen.
Campagnes van de overheid waaronder NIX18 namen dit direct over. Maar ook heden ten dage gaat er nogal wat mis met wanneer er dan wel of wanneer er dan niet op leeftijd gecontroleerd dient te worden.
De Petrol sector besloot om per 1 oktober 2025 iedereen ongeacht de leeftijd te vragen om een ID Bewijs bij aankoop van tabak teneinde deze valkuil te omzeilen. Deze zogenaamde 100% regel kon niet echt rekenen op support van de kopers en wordt heden ten dage niet overal meer uitgevoerd.
Ook de inzet van AI Camera’s die dan de leeftijd zouden kunnen schatten als hulpmiddel werden in tal van tabakszaken en sommige supermarkten ingezet, echter zijn deze conform de handhaving niet rechtsgeldig en blijken deze niet conform de privacy wetgeving te zijn.
Ervaring leert ons dat de meeste boetes voor overtredingen, door handhaving gegeven worden, door het niet vragen naar een ID Bewijs of het verkeerd interpreteren van de geboorte datum van de koper van het product.
Standpunt Leeftijdscanner.nl
Wij hebben sinds de invoering van de leeftijdsgrens naar 18 jaar tal van initiatieven gezien van verschillende private partijen om de verstrekkers behulpzaam te zijn met verschillende oplossingen.
Helaas zijn de meeste een vroege dood gestorven omdat ze niet voldeden aan de wetgevingen, dubbel waren of niet aan de privacy wetgeving voldeden, of omdat handhaving ze afwezen.
Zowel de alcohol- als de tabakswet verwijzen naar de WID wetgeving welke omschrijft welke ID Bewijzen rechtsgeldig zijn. En dit zijn nog steeds fysieke door overheid uitgegeven reisdocumenten, rijbewijzen en verblijfsvergunningen.
Een digitaal ID Bewijs op bijvoorbeeld een mobiele telefoon wordt wettelijk nog steeds gezien als een kopie van het origineel. Handhaving zal deze dan ook niet momenteel als wettelijk bewijs van leeftijd zien.
Ondanks wij in 2023 zagen dat een leeftijdsschatting systeem in combinatie met leeftijdscanners een welkom hulpmiddel kon zijn voor de onmiskenbare situaties heeft onze moedermaatschappij deze ontwikkeling per 1 oktober 2025 gestopt.
Een losstaand leeftijdschatting systeem die via een groene of rode LED weergeeft of iemand oud genoeg is, is niet voldoende en foutgevoelig. Meerdere partijen hebben dan ook al boetes gekregen ondanks het inzetten ervan.
Alleen Identiteitsdocumenten conform de WID wetgeving zijn rechtsgeldig!
Handhaving in 2026
Wij zien in 2026 een verbeterende handhaving. Van de NVWA is deze consequenter naar alle partijen toe, welke ook gelijkwaardig worden behandeld.
Tevens stellen steeds meer gemeenten een soort convenant op waarbij verstrekkers geholpen worden met preventie, trainingen en hulpmidddelen.
Ook zien wij dit jaar een verbetering bij de gemeenten, welke vooral bij bepaalde sectoren beter opereren. Ook zien wij steeds meer gemeenten regionaal werken, om gemeente grenzen te overschrijden en met de buurt gemeenten een gelijkwaardig handhavingsbeleid op te stellen en uit te voeren.
Wel is de algemene landelijke trend dat waarschuwingen bij een controle niet meer worden afgegeven en dat een verstrekker direct beboet wordt bij constatering van de overtreding conform de alcohol- of tabakswet.
En worden Mystery Shoppers, ook wel Loktieners genoemd, steeds meer standaard ingezet door de handhavers bij controles op verkoop/verstrekking van alcohol of tabak.
Meer informatie
Wilt u meer informatie over handhaving, mogelijke oplossingen voor leeftijdscontrole, neem dan contact met ons op.
